धानको बीउ छनोट र बियाँड तयार गर्ने सही तरिका

नेपालमा धान हाम्रो मुख्य अन्न हो। असार महिनामा जब मनसुन सुरु हुन्छ, सबैभन्दा पहिले धानको बियाँड तयारी गर्नु पर्छ। राम्रो बीउ र राम्रो बियाँडले नै राम्रो उत्पादन दिन्छ।

१. राम्रो बीउ कसरी छान्ने?

बीउ छनोटमा लापरवाही गर्दा उत्पादन आधा हुन सक्छ:

प्रमाणित बीउ (Certified Seed) — कृषि सामग्री कम्पनी (AICL) वा कृषि कार्यालयबाट लिनुस्

आफ्नै खेतको बीउ: ३ वर्षभन्दा पुरानो नगर्नुस्

उन्नत जातहरू — Mansuli, Sabitri, Khumal-4, Radha-4, Hardinath-1

आफ्नो क्षेत्र (तराई/पहाड) अनुसार जात छान्नुस्

बीउ परीक्षण

नुन-पानीमा बीउ डुबाएर परीक्षण गर्नुस् (१ लिटरमा २-३ चम्चा नुन)।

तल बस्ने बीउ राम्रो — माथि तैरिने फाल्नुस्।

राम्रो बीउको अंकुरण दर ८०%+ हुन्छ।

२. बीउ उमार्ने (Seed Treatment)

बीउ ४८ घन्टा सफा पानीमा भिजाउनुस्

निकालेर ओसिलो बोरामा १ दिन राख्नुस्

अंकुर (सेतो टुप्पो) निस्केपछि बियाँडमा छर्नुस्

ढुसी रोगको लागि Carbendazim (Bavistin) विलयनमा डुबाउन सकिन्छ

३. बियाँड (Nursery) तयार पार्ने

एक हेक्टर खेतको लागि १०० देखि १२५ वर्गमिटर बियाँड पुग्छ।

मुख्य खेत नजिक पानी निकास राम्रो ठाउँ रोज्नुस्

राम्ररी जोतेर प्रति वर्गमिटर ३-४ किलो गोबर मल मिसाउनुस्

१ देखि १.५ मिटर चौडा क्यारी (bed) बनाउनुस्

समतल पारेर अंकुरित बीउ छर्नुस्, माथि पातलो माटो थप्नुस्

मात्रा

प्रति हेक्टरको लागि २५-३० किलो बीउ पुग्छ।

बिरुवा ३-४ हप्तामा (१५-२० सेमी) रोप्न तयार हुन्छ।

४. बियाँडमा ख्याल

पहिलो हप्ता नियमित पानी दिनुस्

बिरुवा ३ इन्च भएपछि युरिया थोरै हाल्नुस् (प्रति वर्गमिटर ५ ग्राम)

झारपात निकाल्नुस् — बिरुवासँग प्रतिस्पर्धा गर्छ

पहेँलो भएमा — युरिया थप दिनुस्

⚠️ध्यान दिनुहोस्

बियाँड ४ हप्ताभन्दा बढी राख्नु हुँदैन — बिरुवा पुरानो भएमा उत्पादन घट्छ।

बिरुवा उखेल्दा जरा नटुट्याउनुस्।